Αρχική σελίδα » Εξετάσεις / Νοσήματα » ΑΝΑΛΥΣΗ DNA ΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ » ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ

1.XY αμιγής γοναδική δυσγενεσία (PGD)

Η αμιγής ΧΥ γοναδική δυσγενεσία (Pure gonadal dysgenesis, Swyer syndrome) αναφέρεται στον άρρενα ψευδοερμαφροδιτισμό  δηλαδή σε άτομα με καρυότυπο 46,ΧΥ και φαινότυπο θήλεος. Οι ασθενείς κατά τη γέννηση διαφεύγουν της διάγνωσης  λόγω των φυσιολογικών έξω γεννητικών οργάνων θήλεος, αποτυγχάνουν όμως να αναπτύξουν τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του θήλεος κατά την εφηβεία οπότε και αναζητούν ιατρική γνωμάτευση λόγω  υπεργοναδοτροφικής πρωτοπαθούς αμηνόρροιας. Η αναστροφή του φύλου είναι αποτέλεσμα αποτυχίας της διδύναμης γονάδας να διαφοροποιηθεί προς όρχι κατά την εμβρυική περίοδο. Δεν αποκλείεται όμως  να ανευρίσκονται ορισμένα κύτταρα στις γονάδες που παράγουν μικρή ποσότητα ανδρογόνων, με συνέπεια κάποιο βαθμό αρρενοποίησης κατά την εφηβεία (μεγέθυνση της κλειτορίδας). Οι ταινιοειδείς γονάδες είναι πιθανό να αναπτύξουν νεοπλασματικές εξαλλαγές, συνήθως γοναδοβλάστωμα ή δυσγερμίνωμα και για το λόγο αυτό πρέπει να εξαιρούνται αμέσως μετά την τεκμηρίωση της διάγνωσης, ανεξάρτητα από την ηλικία του ασθενούς.

 

2. Μικτή γοναδική δυσγενεσία

Η  μικτή γοναδική δυσγενεσία (Mixed gonadal dysgenesis – ΜΓΔ) είναι διαταραχή της φυλετικής διαφοροποίησης που χαρακτηρίζεται πρωταρχικά από την παρουσία δυσγενετικού ορχικού ιστού από τη μία πλευρά και ταινιοειδούς γονάδας από την αντίθετη πλευρά. Ο φαινότυπος παρουσιάζει σημαντική ποικιλομορφία, εξαρτώμενος από το ποσό της εκκρινόμενης τεστοστερόνης από τον εμβρυϊκό όρχι. Ο φαινότυπος των έξω γεννητικών οργάνων εκτείνεται από φυσιολογικό άρρενος  έως φυσιολογικό θήλεος ενώ πολλά άτομα παρουσιάζουν σημαντικού βαθμού αμφίβολα έξω γεννητικά όργανα. Η  ΜΓΔ είναι συνήθης στον 45,Χ/46,ΧΥ μωσαϊκισμό, όμως η εικόνα των γονάδων δεν είναι ειδική για τον συγκεκριμένο καρυότυπο.

 

3. Άνδρες με καρυότυπο 46,ΧΧ

Πρόκειται για σύνδρομο με συχνότητα περίπου 1: 20.000 νεογέννητα άρρενα. Οι περισσότεροι ασθενείς (85%) παρουσιάζουν φυσιολογικό φαιμότυπο άρρενος κατά τη γέννηση Διαγιγνώσκονται συνήθως κατά την εφηβεία, οπότε και αναζητούν ιατρική βοήθεια λόγω υπογοναδισμού, γυναικομαστίας και/ή υπογονιμότητας. Τα περισσότερα 46,ΧΧ άρρενα άτομα αποτυγχάνουν να αναπτύξουν τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου κατά την εφηβεία. Η τρίχωση της μασχάλης και του σώματος είναι αραιή, ενώ αυτή του εφηβαίου ακολουθεί γυναικεία κατανομή. Γυναικομαστία παρατηρείται σε περίπου ένα τρίτο των ασθενών, ενώ η αζωοσπερμία είναι κανόνας. Τα έξω γεννητικά όργανα υπολείπονται ανάπτυξης και οι όρχεις παρουσιάζουν μικρό μέγεθος. Ποσοστό 15% περίπου των ατόμων με 46,ΧΧ παρουσιάζουν υποσπαδία, κρυψορχία ή αμφίβολα έξω γεννητικά όργανα.

 

4. Άνδρες με καρυότυπο 45, XO

Τα άτομα αυτά έχουν φαινότυπο άρρενος, όμοιο με τους άνδρες με 46,ΧΧ καρυότυπο, αλλά μπορεί να παρουσιάζουν επιπλέον κάποια φαινοτυπικά στίγματα του συνδρόμου Turner (κοντό ανάστημα, πτερύγια αυχένος κα)

 

5. Αληθής ερμαφροδιτισμός

Ο αληθής ερμαφροδιτισμόςχαρακτηρίζεται από την παρουσία ορχικού και ωοθηκικού ιστού ταυτόχρονα σε ένα άτομο, το οποίο συνήθως έχει αμφίβολα έξω γεννητικά όργανα. Διάφοροι τύποι καρυοτύπων έχουν ανιχνευθεί σε άτομα με αυτή τη διαταραχή.Ο πιο συχνός είναι ο 46,ΧΧ, ενώ οι υπόλοιποι μπορεί να είναι 46,ΧΥ, 46,ΧΧ/46,ΧΥ χίμαιρα,  ή άλλα μωσαϊκά των φυλετικών χρωμοσωμάτων. Η μεγάλη πλειοψηφία των αληθών ερμαφρόδιτων εμφανίζονται σποραδικά  παρά το γεγονός ότι έχουν αναφερθεί και οικογενείς περιπτώσεις.

 

Γενετική Διαταραχή

Σε 15% των ατόμων ανιχνεύεται μοριακή διαταραχή στο SRYγονίδιο, ενώ στην πλειονότητα των περιπτώσεων (σποραδικής ή οικογενούς) γοναδικής δυσγενεσίας δεν ανευρίσκεται μοριακή ανωμαλία στο συγκεκριμένο γονίδιο. Το γονίδιο SRYαποτελείται από ένα μοναδικό εξόνιο και βρίσκεται στο βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος Υ, κοντά στην ψευδοαυτοσωματική περιοχή (Yp11.3).To SRY κωδικοποιεί μία πρωτεΐνη 204 αμινοξέων η οποία ανήκει στην οικογένεια τωνSOX(Sry-type HMG box) πρωτεϊνών .Λειτουργεί ως μεταγραφικός παράγοντας στον πυρήνα των κυττάρων-στόχων του γονιδίου, που είναι αρχικά τα πρόδρομα κύτταρα των κυττάρων Sertoli. Η πρωτεΐνη SRYείναι δομημένη σε τρεις περιοχές  τη κεντρική, το καρβοξυτελικό τμήμα και το αμινοτελικό τμήμα  της. Απο τις τρείς, σημαντικότερη ειναι η κεντρική που αποτελείται από 79 αμινοξέα και έχει χαρακτηριστικά όμοια με τις μη ιστονικές πρωτεΐνες, γνωστές ως HMG-box (High Mobility Group –box). Το HMG τμήμα της πρωτεΐνης χρησιμεύει στην πρόσδεση της σε συγκεκριμένη αλληλουχία του DNA με επακόλουθο την κάμψη της νουκλεοτιδικής έλικας σε συγκεκριμένη γωνία.

Μέχρι σήμερα περισσότερες απο 60  μεταλλάξεις στο ανοικτό πλαίσιο ανάγνωσης του SRY γονιδίου έχουν αναφερθεί στη σύγχρονη βιβλιογραφία και  κατά τη μεγάλη τους πλειοψηφία αφορούν σε παρερμηνεύσιμες ή ανερμηνεύσιμες νουκλεοτιδικές αντικαταστάσεις. Μικρά ή μεγάλα ελλείμματα ή ενθέσεις βάσεων συμπληρώνουν τις μοριακές διαταραχές που διαπιστώνονται και όσον αφορά στην κατανομή τους στο γονίδιο στην πλειονότητα τους ανιχνεύονται στις κεντρικές αλληλουχίες που κωδικοποιούν το αντίστοιχο HMG-box πρωτεινικό τμήμα. Έξω από HMG-box έχουν περιγραφεί μόνο 10 μεταλλάξεις από τις οποίες οι 8 βρίσκονται στο αμινοτελικό άκρο, υπερκείμενες του HMG-box, και οι 2 κοντά στο καρβοξυτελικό άκρο, κάτωθεν του HMG-box.

Η παρουσία του SRYσε άρρενες με καρυότυπο θήλεος ή σε αληθείς ερμαφρόδιτους οφείλεται σε μετάθεση γενετικού υλικού του Y χρωμοσώματος που εμπεριέχει το γονίδιο SRYστο Χ χρωμόσωμα (ανώμαλη χιασματυπία). Το τμήμα του Υ που μετατίθεται ποικίλει από 40Kb [139] έως > 75% του βραχέος σκέλους του Υ (Υp) [175], αλλά πάντοτε συμπεριλαμβάνει το SRYγονίδιο [176]. ΤοSRYγονίδιο είναι δυνατόν να ανιχνεύεται σε όλες τις κυτταρικές σειρές του πάσχοντος ατόμου ή να υπάρχει μωσαϊκισμός, με το γονίδιο να ανιχνεύεται μόνο σε κύτταρα από βιοψία γονάδας και όχι σε λεμφοκύτταρα περιφερικού αίματος.  Σε περιπτώσεις ατόμων με 46,ΧΧ καρυότυπο και Χ-Υ μετάθεση γενετικού υλικου (SRY +) παρουσία αμφίβολων έξω γεννητικών οργάνων είναι πιθανό η ατελής αρρενοποίηση να οφείλεται στην τυχαία απενεργοποίηση του χρωμοσώματος Χ που έφερε τις Υ αλληλουχίες. Άλλος πιθανός παθογενετικός μηχανισμός του συνδρόμου είναι η παρουσία μη εμφανούς μωσαϊκισμού του Υ χρωμοσώματος. Στις περιπτώσεις αυτές το SRYανιχνεύεται μόνο στον ιστό της γονάδας ενώ απουσιάζει από το περιφερικό αίμα.

 

Τύπος Κληρονομικότητας 

Οι περισσότερες μεταλλάξεις στο SRYείναι «de novo» αλλά έχουν ανακοινωθεί και περιπτώσεις οικογενών μεταλλάξεων, κληρονομούμενων στους απογόνους από φαινομενικά υγιείς γόνιμους άνδρες φορείς. Περίπου το ένα τρίτο των έως σήμερα περιγραφεισών μεταλλάξεων είναι κληρονομικές. Η διαφορετική φαινοτυπική έκφραση των οικογενών SRYμεταλλάξεων σε καποιες περιπτώσεις οφείλεται  σε πατρικό γαμετικό μωσαϊκισμό.

 

Μοριακή Γενετική Διάγνωση 

Η εργαστηριακή διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει βιοχημική ανίχνευση υψηλών συγκεντρώσεων ελεύθερης τεστοστερόνης και  μεθόδους σάρωσης για την αποκάλυψη μεταλλάξεων  στα εξόνια 1 εως 8  γονιδίου AR.

 

ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ

Το Εργαστήριο Iατρικής Γενετικής του Πανεπιστημίου Αθηνών αποτελεί τα τελευταία χρονια κέντρο αναφοράς για τη μελέτη των νοσημάτων που σχετίζονται με ανωμαλίες στη διαφοροποίηση του φύλου περιλαμβάνει:

  1. Εφαρμογή PCR για πολλαπλασιασμό περιοχών του χρωμοσώματος Υ,  συμπεριλαμβανομένης και της περιοχής HMG του γονιδίου SRY για  την αποκάλυψη πιθανών ελλειμμάτων.
  2. Εφαρμογή  τεχνικής ECMA (Εnzymatic Cleavage Missmatch Anallysis) για την αποκάλυψη πιθανών αλλοιώσεων κατα μήκος της περιοχής HMG και  ανάλυση της πρωτοταγούς δομής του DNA (sequencing) για την ταυτοποίηση και τον χαρακτηρισμό των μεταλλάξεων.
  3. Προγεννητικός έλεγχος σε οικογένειες με γνωστή μετάλλαξη . Επιτυγχάνεται  με μελέτη του DNA του εμβρύου που απομονώνεται από κύτταρα τροφοβλάστης ή κύτταρα αμνιακού υγρού (αμνιοκέντηση).